اما و اگرهای تعیین نفقه از نظر قانون

اما و اگرهای تعیین نفقه از نظر قانون-بر اساس ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی چنانچه شوهر پس از شکایت زن از دادن نفقه اجتناب کند و به حکم دادگاه بی توجه باشد و باز هم نفقه ندهد، دادگاه برای بار اول …

بر اساس ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی چنانچه شوهر پس از شکایت زن از دادن نفقه اجتناب کند و به حکم دادگاه بی توجه باشد و باز هم نفقه ندهد، دادگاه برای دفعه اول اجبار، بعد توقیف اموال و بعد زندان را برای مرد اعمال می کند و در صورتی که این مراحل را طی کرد یا اصلاَ در مرحله اول خوداری و امتناع از آن زن کرد، زن می تواند تقاضای طلاق بدهد و دادگاه شوهر را مجبور به طلاق دادن زن می کند و علاوه براین در صورتی که شوهر به دلیل بیماری یا از کار افتادگی از دادن نفقه عاجز باشد، قاضی می تواند او را مجبور به طلاق همسرش کند.

نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن،‌البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های بهداشتی و درمانی و هرآنچه که به صورت عادت یا احتیاج لازمه زندگی وی است.(ماده۱۱۰۷قانون مدنی)

نفقه حق زن است و در صورت تمکین باید به وی پرداخت شود و قوانین ایران در این مورد به شدت سخت گیری می کند. در صورت عدم پرداخت نفقه زن ممکن است دچار عسر و عرج شده و خدای ناکرده به فساد بیفتد یه این دلیل قانون این حق را به زن داده است که مطابق ماده ۱۱۱۱قانون مدنی درصورت استنکاف شوهرش از دادن نفقه به دادگاه مراجعه کرده و دادخواست دریافت مهریه بدهد که در این صورت دادگاه میزان نققه را توسط کارشناسی که دادگاه تعیین می کند، مرد یا زوج را به دادن آن محکوم می کند.

یک وکیل پایه یک دادگستری در خصوص نفقه می گوید:‌ نفقه زن با توجه به امور متعارفی که زن با آن سر و کار داشته تعیین می شود.

فرهاد شهبازوار ادامه می دهد: ماده ۱۱۰۷ قانون می افزاید که اگر زن احتیاج به خادم داشته باشد همسرش باید این موضوع را فراهم کند.

وی می افزاید: معیار میزان نفقه، وضع زن در خانواده تشکیل شده و وضعیت مالی شوهرش است و هزینه های درمانی و دارو نیز بر عهده شوهر است.

این حقوقدان می گوید:‌ با توجه به ماده ۱۱۱۳ در عقد انقطاعی (صیغه) زن حق گرفتن نفقه ندارد مگر اینکه در ضمن عقد شرط شده باشد و عقدشان در این صورت جاری شده باشد.

اگر چه در قانون مدنی و کیفری ایران نسبت به پرداخت نفقه تاکید بسیاری شده است تا به این وسیله مردان ملزم به پرداخت حق و حقوق شرعی و قانونی همسر خود باشند اما در مواردی نیز به آنها اجازه داده شده است که از پرداخت آن خودداری کنند و مهمترین چراغ سبز قانون مدنی برای ندادن نفقه به زن ماده ۱۱۱۳ اشاره شده و ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی است که می گوید: هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود .

شهبازوار در این باره گفت:‌ طبق این ماده عدم تمکین مجوزی برای ندادن نفقه است البته تمکین تابع عرف اقوام و نزدیکان نیز است .

وی در خصوص تعریف واژه حق تمکین اینگونه اظهار می کند: در اصطلاح قانونی یا حقوقی، تمکین عبارتست از برآوردن نیازهای شوهر واجابت کردن خواسته های مشروع او .

شهبازوار ادامه می دهد:‌ از جمله موارد تمکین، اقامت دراقامتگاه دایمی شوهر است یعنی زن برای دریافت نفقه باید در خانه شوهر زندگی کند مگر یک استثنا و آن اینکه در خود عقد ازدواج شرطی غیر از آن شده باشد که زن در منزل دیگری یا خانه دیگری زندگی کند.

وی اضافه می کند: اگر زن بدون دلیل موجه و بدون موافقت شوهر خانه را ترک کند و حتی در خانه پدر یا مادر خویش اقامت کند مرد می تواند ازدادن نفقه وی امتناع کند و آن را پرداخت نکند.

مورد دیگر، الزام زن به حسن معاشرت با شوهر خویش است یعنی زنی که بدون دلیل موجه از تمکین خودداری کند، زن ناشزه یعنی نافرمان و خاطی نامیده می شود و در این صورت علاوه بر اینکه مرد از دادن نفقه معاف خواهد بود بلکه می تواند تقاضای طلاق وی را نیز از دادگاه بخواهد و می تواند تجدید فراش ( زن دیگر اختیار کردن ) کند .

این وکیل دادگستری در مورد دیگر موارد نشوز اینگونه می گوید: سوء رفتار زن یا انتخاب شغلی مغایر با شئون اخلاقی و وظایف زناشویی و داشتن معاشران فاقد صلاحیت اخلاقی از دیگر موارد نشوز محسوب خواهد شد. البته تمکین به معنای تسلیم بی چون چرای زن در مقابل مرد و پاسخ دادن به خواسته های نا مشروع وی نیست.

وی اضافه می کند:‌چنانچه زن به دلیل عذر شرعی یا مسایل پزشکی قادر به ایفای وظایف زوجیت نباشد یا برای انجام واجب شرعی ناچار باشد به مسافرت برود و از شوهراجازه نگیرد ناشزه محسوب نمی شود و نفقه وی بر عهده ی شوهر است.

راستی آیا زن پس از طلاق هم مستحق نفقه است یا آنکه نفقه ای به وی تعلق نمی گیرد؟

ماده ۱۱۰۹ قانون مدنی اینگونه به این سئوال پاسخ می دهد: زنی که طلاق رجعی گرفته ( طلاقی که تا مدتش تمام نشده است مرد می تواند رجوع کند ) در زمان عده اش نفقه اش بر عهده مرد است مگر آنکه طلاق در زمانی واقع شده باشد که زن تمکین نکرده باشد (نشوز کرده باشد ).

قبل از اصلاح قانون مدنی در سال ۱۳۸۱، زن پس از مرگ شوهرش نفقه ای دریافت نمی کرد اما با اصلاحیه ای که درهمین سال طبق ماده ۱۱۱۰ ایجاد شد، ‌زن در ایامی که در عده وفات شوهرش است نفقه دریافت می کند و این نفقه در صورتی که مرد خودش دارایی داشته باشد از دارایی خودش و در غیر این صورت از اموال اقارب (آشنایان و خانواده متوفی) که پرداخت نفقه بر عهده آنان است، تامین خواهد شد .

حال این سئوال در اذهان شکل می گیرد که چگونه می توان نفقه را نقد کرد.

زنی که همسرش از پرداخت نفقه به وی خودداری می کند، هم می تواند شکایت کیفری کند و هم می تواند دادخواست حقوقی ارائه نماید.

زن در یک برگ عادی شکایت خود را نوشته و آن را به دادگاه ارائه می دهد. در این صورت به شکایت وی خیلی سریع رسیدگی می شود و مرد ملزم و محکوم به پرداخت نفقه خواهد شد. در این صورت اگر مرد از پرداخت نفقه خودداری کند، محکوم به زندان می شود. البته لازم به ذکر است که نفقه مربوط به زمان حال از طریق کیفری قابل مطالبه و نفقه مربوط به گذشته با ارائه دادخواست حقوقی قابل پرداخت است.

ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی مقررمی دارد که: «هر کس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمکین ندهد یا از تادیه نفقه دیگر اشخاص واجب النفقه امتناع کند دادگاه او را از سه ماه و یک روز تا پنج ماه حبس محکوم خواهد نمود».

شهبازوار در ادامه با بیان اینکه نفقه یک جرم مستمر هم به شمار می رود، می گوید:‌ نفقه از جمله جرائم مستمر به شمار می رود یعنی از جرایمی است که در صورت عدم پرداخت، به دفعات قابل شکایت کیفری می باشد مثلاً اگر نفقه مرداد ماه پس از شکایت کیفری از شوهر اخذ شد ولی او از پرداخت نفقه ماه بعد خودداری کرد، زن می تواند مجدداً شکایت ترک انفاق کند. به همین لحاظ بزه «ترک انفاق» جرم مستمر محسوب می گردد و باگذشت شاکی، پرونده بسته می شود.

شهبازوار در خصوص نفقه دوران بین عقد و ازدواج ادامه می دهد:‌ در مدت فاصله میان عقد و ازدواج، نفقه ای به زن تعلق نمی گیرد مگر اینکه زن جهت شروع زندگی اعلام آمادگی کرده باشد ولی مرد از بردن همسرش خودداری نماید که در این صورت زن مستحق دریافت نفقه می باشد.

شهبازوار اضافه می کند: در این صورت زوجه باید بتواند ادعای خود را ثابت نماید یعنی یا باید به نزدیکترین مجتمع قضایی محل سکونت خود مراجعه، سه برگ اظهارنامه دریافت و آمادگی خود را اعلام نماید یا اینکه چند نفر را به شهادت بگیرد و استشهادیه ای تنظیم کند.

وی در این مورد که اگر زوجی مجنون باشد زوجه چگونه باید نفقه خود را دریافت کند،‌ می گوید:‌این مورد نیز همان شرایط مورد قبلی را دارد یعنی در صورت نبودن ولی خاص برای مجانین و اشخاص غیررشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند، دادگاه نصب قیم می کند تا اداره اموال او را برعهده بگیرند.