سازوكار نظارت بر حوزه نشر

لغو مجوز برخي موسسات متخلف در حوزه نشر كتاب اين سوال را در ذهن ايجاد مي‌كند كه تشكيل و فعاليت اين موسسات به چه ترتيب است و چه تخلفاتي ممكن است كار يك انتشاراتي را به تعطيلي و لغو مجوز بكشاند. پاسخ به اين سوال با مراجعه به آيين‌نامه‌هاي مربوط مشخص مي‌شود. صدور پروانه نشر، نظارت بر فعاليت ناشران و ابط…

(بند ۲۲ ماده ۲ قانون اهداف و وظايف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي) بنابراين وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را بايد موثرترين سازمان در حوزه نشر و اتفاقات موجود در آن دانست.

  نظارت بر فعاليت مراكز فرهنگي

براي بررسي تقاضاي تاسيس و نظارت بر مراكز فرهنگي و چگونگي رسيدگي به تخلفات آنها يك هيات پنج نفره براي رسيدگي به امور مراكز فرهنگي پيش‌بيني شده است. يكي از وظايف اين هيات رسيدگي به تخلفات مراكز فرهنگي و صدور حكم درباره آنهاست. (ضوابط و مقررات تاسيس مراكز، موسسات، كانون‌ها و انجمن‌هاي فرهنگي و نظارت بر فعاليت آنها مصوب شوراي كميسيون‌هاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال ۱۳۷۵) در صورت اثبات تخلف، حسب مورد مجازات‌هاي اخطار شفاهي يا كتبي، تعليق جواز يا تعطيل موقت مركز فرهنگي از سه ماه تا يك سال، تعطيل دايم و لغو مجوز، اعمال و توسط دبير هيات ابلاع خواهد شد. با اين حال در ماده ۲۵ اين مصوبه اين امكان به وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي داده شده است كه اجراي تمامي يا قسمتي از ضوابط موضوع مصوبه را نسبت به مراكز فرهنگي كه در قلمرو يك فعاليت فرهنگي تاسيس مي‌شوند حسب مورد به معاونت‌هاي ذي‌ربط يا ادارات كل ستادي يا اجرايي در تهران يا مراكز استان‌ها محول و قسمتي از وظايف و اختيارات هيات و دبيرخانه هيات را به آنها تفويض كند. انتشارات به عنوان يكي از مراكز فرهنگي مشمول اين مصوبه مي‌شود. با وجود این نظارت و رسيدگي به تخلفات ناشران بر اساس ماده ۲۵ اين مصوبه ذيل آيين‌نامه ويژه ديگري قرار مي‌گيرد.

هيات رسيدگي به تخلفات ناشران در ابتداي سال ۱۳۸۴ با حكم وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي  و با حضور مديركل اداره امور كتاب و كتابخواني يك كارشناس حقوقي به انتخاب دفتر حقوقي وزارت ارشاد، یك نفر از اعضاي تعاوني ناشران و كتابفروشان تهران، يك ناشر و يك صاحبنظر در امر تاليف و نشر كتاب به انتخاب وزارت ارشاد تشكيل شد و در همان سال آيين‌نامه نحوزه رسيدگي به تخلفات ناشران را تهيه و به امضاي وزير رساند. بر این اساس مقرر شد كه رسيدگي به تخلفات ناشران بر مبناي آيين‌نامه مزبور باشد.

آيين‌نامه رسيدگي به تخلفات ناشران

آيين‌نامه نحوه رسيدگي به تخلفات ناشران به استناد بند ۲۲ ماده ۲ قانون اهداف و وظايف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز آيين‌نامه صدور مجوز نشر كتاب به منظور ضابطه‌مند كردن نحوه نظارت بر عملكرد ناشران در حوزه نشر توسط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در ۸ ماده و ۱۳ تبصره تصويب و در تاريخ ۱۱ مردادماه ۱۳۸۴ به دستگاه‌هاي ذيربط ابلاغ شده است.

هيات‌هاي بدوي رسيدگی به تخلفات ناشران

اين هيات‌ها وظيفه دارند با اطلاع يا اعلام تخلف ناشران يا شكايت آنها نسبت به تشكيل پرونده و تحقيق و بررسي و رسيدگي به تخلفات اعلام‌شده اقدام و راي بر برائت يا وقوع تخلف صادر كنند. محل تشكيل هيات‌هاي بدوي هر ماه يك بار در محل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي مركز هر استان است.

اعضاي هيات‌هاي بدوي عبارتند از:

مديركل فرهنگ و ارشاد استان مربوطه به عنوان عضو رئيس هيات

نماينده اتحاديه ناشران استان مربوطه به عنوان عضو هيات

يكي از كارشناسان مسئول امور حقوقي يا مدير امور حقوقي اداره كل فرهنگ استان مربوط به عنوان عضو هيات

هيات تجديدنظر رسيدگي به تخلفات ناشران

دبيرخانه هيات تجديدنظر در معاونت امور فرهنگي مستقر است. اين هيات مرجع رسيدگي به اعتراض ناشران يا شاكيان آنها در خصوص آراي صادرشده از سوي هيات‌هاي بدوي استان‌هاست. در عين حال مسئوليت رسيدگي به تخلفات ناشران در تهران به عهده هيات تجديدنظر است. اين هيات هر دو هفته يك‌ بار در محل معاونت امور فرهنگي تشكيل جلسه مي‌دهد. هيات‌هاي بدوي و تجديدنظر براي احراز وقوع تخلف مي‌توانند هرگونه تحقيق و بررسي كارشناسانه را به عمل آورند و حتي براي اين كار از ناشر و در صورت وجود شاكي یا اعلام‌كننده جرم از ايشان براي شركت در جلسه دعوت و اظهارات طرفين را در صورت‌جلسه ثبت و لوايح دفاعيه و تصوير مدارك مثبته تخلف يا بي‌گناهي طرفين را اخذ  کنند و به امضاي طرفين برسانند.

 اعضاي هيات‌هاي بدوي عبارت‌اند از: نماينده تام‌الاختيار معاونت امور فرهنگي به عنوان عضو و رئيس هيات، مديركل امور كتاب به عنوان عضو هيات، مديركل مجامع، تشكل‌ها و فعاليت‌هاي فرهنگي به عنوان عضو هيات، يك نفر صاحبنظر در امور تاليف و نشر كتاب ، يك نفر كارشناس نشر به پيشنهاد معاونت امور فرهنگي و تاييد وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان عضو هيات، مديركل دفتر حقوقي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان عضو هيات، نماينده يكي از تشكل‌هاي اهالي قلم به عنوان عضو هيات.

تخلفات قابل رسیدگی ناشران

ماده ۵ آيين‌نامه به معرفي مواردي مي‌پردازد كه به عنوان تخلف ناشران قابليت بررسي در هيات‌هاي بدوي و تجديدنظر را دارا است.

– ثبت و اعلام هرگونه اطلاعات خلاف واقع با هدف اغفال اشخاص و مقامات قانوني

– هرگونه تحريف در ثبت يا تغيير اطلاعات در مجوزهاي صادرشده

– هرگونه جعل (اعم از مادي و معنوي) در خود اثر يا تغيير در جلد آن

– هر گونه دخل و تصرف در مطالب و مندرجات و جلد آثار چاپ‌شده به قصد معرفي اثر جديد

– تخلف از ضوابط و مقررات وزارت ارشاد در خصوص نشر كتاب‌ها به هر صورت ممكن يا تخلف از قراردادهاي منعقد‌شده توسط ناشر با مولفين ناقض حقوق مولفان

– انجام هرگونه سرقت ادبي و در نظر نگرفتن حقوق مولفان و مصنفان

– محكوميت قطعي ناشر در محاكم كيفري در خصوص امور نشر و چاپ كتب بدون مجوز همچنين جرايمي كه به حيثيت شغلي و شئون فرهنگي و احتماعي ناشران لطمه وارد سازد كه از سوي مراجع قضايي صادر شده باشد

– هرگونه سوءاستفاده از تسهيلات و امتيازهاي مادي و معنوي اعطايي از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي

– هرگونه تخلف از آيين‌نامه‌ها و دستورالعمل‌هاي مرتبط ابلاغ‌شده از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و مراكز بالاتر

 مجازات‌هاي اداري ناشران متخلف

آيين‌نامه رسيدگي به تخلفات ناشران بر اساس ملاك‌هاي شدت و اهميت تخلف، عوامل موثر در وقوع تخلف، دفعات تكرار آن، سوءنيت ناشر يا سهل‌انگاري وي، اين امكان را به هيات‌هاي بدوي و تجديدنظر داده است كه يكي از مجازات‌هاي اداري زير را براي ناشران متخلف در نظر بگيرند:

– توبيخ كتبي ناشر با درج در پرونده

– توبيخ كتبي ناشر با درج در پرونده و يكي از روزنامه‌هاي كثيرالانتشار

– محروميت ناشر از تسهيلات و مزاياي اعطايي از سوي مراجع قانوني به مدت ۳ الی ۶ ماه

– تعليق موقت پروانه نشر به مدت ۳ الي ۶ ماه

– تعليق موقت پروانه نشر به مدت ۱ الي ۳ سال

– محروميت ناشر از نشر بعضي كتاب‌ها و نشريات به تشخيص هيات بدوي براي مدت ۵ سال

– ابطال مجوز نشر به طور دائم و جلوگيري از فعاليت نشر

– اعلام موضوع به ساير حوزه‌هاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي براي جلوگيري از هرگونه فعاليت مرتبط با وزارتخانه

– اعلام موضوع به ساير مراكز فرهنگي با امضاي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي براي جلوگيري از هرگونه فعاليت در حوزه‌هاي فرهنگي.

اعتراض به راي هيات‌ها

ناشران حق دارند كه در موراد صدور آرا از طرف هيات بدوي رسيدگي به تخلفات ناشران و ابلاغ آنها به ناشر و دبيرخانه هيات صدور پروانه نشر ظرف مدت ۱۵ روز در هيات تجديدنظر رسيدگي به تخلفات نسبت به آراي صادره اعتراض كنند.

 اختلاف رويه‌هاي عملي با مقررات

در گزارشي كه مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي در اين خصوص منتشر كرده است، رويه‌هايي كه در آيين‌نامه براي رسيدگي به تخلفات ناشران پيش‌بيني شده است، با روندهاي عملي تطبيق داده شده است. در صفحه ۹ گزارش «سازوكار رسيدگي به تخلفات ناشران» كه مردادماه ۱۳۹۱ به چاپ رسيده، مقرر شده است: «در دوره معاونت فرهنگي فعلي با وجود افزايش ميزان احكام اعلام شده از سوي معاونت فرهنگي، در موراد بررسي‌شده توسط دفتر مطالعات فرهنگي، در موراد بررسي‌شده توسط دفتر مطالعات فرهنگي، نه‌تنها هيچ ابلاغيه رسمي براي ناشران صادر نشده است بلكه دلايل احكام صادره، مرجع صدور، نحوه اعتراض و… نيز مشخص نيست. اين امر متضمن اشكالات اساسي و تخلف از مفاد آيين‌نامه «نحوه رسيدگي به تخلفات ناشران» است. موارد مغايرت در اين گزارش مورد تاكيد قرار گرفته است كه براي مطالعه مي‌توان به متن آن مراجعه كرد.

کلید ‫واژه‌های مطلب:حوزه نشر|سازوكار نظارت|مشکلات ناشران کتاب

منبع : حمایت | ۱۳۹۳/۲/۹