هرآن چيزي که بايد درباره بازخريد خدمت بدانيد

 رابطه استخدامي کارمندان با سازمان خود به شکل‌هاي مختلفي به پايان مي‌رسد. يکي از اين اشکال، بازخريد خدمت است. کارمند ممکن است خود در بازخريد خدمت پيشقدم شود يا اينکه اداره اقدام به بازخريد خدمت وي خود کند؛ در هر حال کسي که بازخريد خدمت شده است پس از آن ديگر نمي‌تواند به کار قبلي خود برگردد.

پيش از بررسي بايدها و نبايدهاي بازخريد خدمت، بايد گفت که آشنايي کامل با اين مقررات جز براي متخصصان اين حوزه به صورت کامل ممکن نيست چراکه قانون که قوانين قبلي را نسخ کرده‌ باشد و به صورت جامع همه مقررات مربوط را در خود جاي داده باشد، وجود ندارد. ماده ۷۴ قانون استخدام کشوري در اين باره قابل توجه است. قانون استخدام کشوري در سال ۱۳۴۵ تصويب شده و ماده ۷۴ اين قانون از آن زمان تاکنون بارها اصلاح شده و تغيير پيدا کرده است. قانون مديريت خدمات کشوري هم که قانون جديدي است و برخي مقررات مربوط به بازخريد خدمت را در خود جاي داده، تنها آن مقرراتي را در قانون استخدام کشوري نسخ مي‌کند که با آن در تعارض باشند و متاسفانه هيچ اشاره صريح و روشني به اينکه کدام مواد قانون استخدام کشوري اعتبار خود را از دست داده‌اند نشده است. علاوه بر اين، تعداد زيادي از قوانين، مقررات و بخشنامه‌ها درباره بايدها و نبايدهاي استخدامي وجود دارد که در اين بسته حقوقي از ميان تمام اين مصوبات، تلاش مي‌شود مقررات مربوط به بازخريد خدمت استخراج شود.
   مفهوم
 بازخريد خدمت عبارت است از اينکه دولت يا موسسه استخدام‏کننده بدون بازنشسته کردن مستخدم، سنوات خدمتى او را در ازاى مبلغى بخرد و بدين وسيله خدمت وى خاتمه ‏يابد. به طور كلي فردي مي‌تواند بازخريد شود كه واجد شرايط بازنشستگي نباشد. چنين شخصي با درخواست مستخدم و موافقت رئيس واحد مي‌تواند بازخريد شود، در اين صورت حقوق بازنشستگى به او تعلق نخواهد گرفت. شرايط بازنشستگي در ماده ۱۰۳ قانون مديريت خدمات کشوري پيش‌بيني شده است. اگر کسي داراي اين شرايط باشد، نوبت به بازخريد خدمت نمي‌رسد، بلکه بازنشسته مي‌شود.
   تقاضاي کارمند
 مستخدمان رسمي يا ثابت يا داراي عنوان‌هاي مشابه هستند، از اداره خود به صورت کتبي درخواست بازخريد خدمت کنند. در صورتي اداره دولتي با درخواست آنها موافقت خواهد کرد که شرايط زير وجود داشته باشد:
-کارگر و مشمول قانون کار نباشند.
-به سن بازنشستگي نرسيده باشند.
لازم به توضيح است که بر اساس ماده ۱۰۳ قانون مديريت خدمات کشوري، دستگاه اجرايي با داشتن يكي از شرايط زير مي‌تواند كارمند خود را بازنشسته کند:
الف- حداقل ۳۰ سال سابقه خدمت براي مشاغل غيرتخصصي و ۳۵ سال براي مشاغل تخصصي با تحصيلات دانشگاهي كارشناسي ارشد و بالاتر با درخواست كارمند براي سنوات بالاتر از ۳۰ سال.
ب- حداقل ۶۰ سال سن و حداقل ۲۵ سال سابقه خدمت با ۲۵ روز حقوق.شرط سني مزبور در بند (ب) براي متصديان مشاغل سخت و زيان‌آور و جانبازان و معلولان تا پنج سال كمتر است و شرط سني براي زنان منظور نمي‌شود.در مشاغل غيرتخصصي مشغول فعاليت باشند: شرايط بازخريد کارمنداني که مشاغل تخصصي دارند دشوارتر است. دستگاه‌هاي اجرايي موظفند كارمنداني را كه داراي ۶۵ سال سن و حداقل ۲۵ سال سابقه خدمت هستند، بازنشسته كنند. سقف سني براي متصديان مشاغل تخصصي ۷۰ سال است. اين كارمندان تخصصي كه سابقه خدمت آنها كمتر از ۲۵ سال است، در صورتي كه بيش از ۲۰ سال سابقه خدمت داشته باشند مي‌توانند تا رسيدن به ۲۵ سال سابقه، ادامه خدمت دهند و در غير اين صورت بازخريد مي شوند.کارکنان همه وزارتخانه‌ها، شركت‌ها و موسسات دولتي، شهرداري‌ها، بانك‌ها، موسسات و شركت‌ها و سازمان‌هايي كه شمول قانون بر آنها مستلزم ذكر نام ‌است، مي‌توانند از اين حق استفاده کنند. (تبصره ۱ ماده ۷۴ قانون استخدام کشوري) در اين صورت معادل ۴۵ روز حقوق و مزاياي مستمر در ازاي هر سال سابقه خدمت قابل قبول (‌در صورتيكه كسر يك سال بيش از شش ماه باشد، يك سال تمام محسوب خواهد شد) به علاوه كسور بازنشستگي يا حق بيمه پرداختي سهم مستخدم و حقوق و‌مزاياي مرخصي‌هاي استحقاقي استفاده نشده وي پرداخت خواهد شد.
علاوه بر اين دولت مي‌تواند به تقاضاي «مستخدم آماده به خدمت» سابقه خدمت او را بازخريد و مستخدم مزبور را از خدمت دولت معاف كند. وجهي كه در ازاي بازخريد خدمت مستخدم به او پرداخت خواهد شد عبارت خواهد بود از همه وجوهي كه به صندوق ‌بازنشستگي كاركنان دولت و رفاه بازنشستگان پرداخته به اضافه يك ماه آخرين حقوق پايه مستخدم در ازاي هر سال خدمت كسر يك سال به نفع مستخدم محسوب خواهد شد. لازم به توضيح است که آماده به خدمت حالت مستخدمي است که شغلي را به عهده ندارد و در انتظار ارجاع خدمت است.
کارکنان تا قبل از موافقت با بازخريدي بايد در محل اشتغال خود فعال باشند در غير اين صورت چنانچه غيبت داشته باشند با آنها بر اساس قوانين انضباطي برخورد خواهد شد.
   تصميم اداره
 كارمندان رسمي دستگاه‌هاي اجرايي در حالات زير به صورت آماده به خدمت، كه مدت آن حداكثر يك سال خواهد بود در مي‌آيند:
۱- انحلال دستگاه اجرايي ذي‌ربط۲- حذف پست سازماني كارمندان۳- نبود پست سازماني بعد از اتمام ماموريت يا مرخصي بدون حقوق۴- كارمنداني كه براساس تصميم مراجع مذكور در هيات رسيدگي به تخلفات اداري يا مراجع قضايي از خدمت معلق يا آماده به خدمت شده باشند. تبديل شدن وضعيت استخدامي به آماده به خدمت ممکن است منجر به بازخريد کارمندان شود. تبصره ۱ ماده ۱۲۲ قانون مديريت خدمات کشوري در اين خصوص مي‌گويد: در دوران آمادگي به خدمت، به كارمندان مزبور حقوق ثابت پرداخت خواهد شد و در صورت عدم اشتغال در دستگاه‌هاي اجرايي ديگر، كارمندان آماده به خدمت در صورت دارا بودن شرايط بازنشستگي، بازنشسته و در غير اين صورت با دريافت يك ماه و نيم حقوق و مزاياي مستمر به ازاي هر سال سابقه خدمت و وجوه مرخصي‌هاي ذخيره شده بازخريد خواهند شد. كارمندان رسمي يا ثابت دستگاه‌هاي اجرايي كه تمامي يا بخشي از وظايف آنها به بخش غيردولتي واگذار شده هم ممکن است با بازخريد سنوات خدمت مواجه شوند.
  کارکنان کم‌کار
 ماده ۴۸ قانون مديريت خدمات کشوري، روش ديگري را براي بازخريد خدمت کارکنان دولت پيش‌بيني کرده است. به موجب اين ماده قانوني، کارمندان به دليل كسب نتايج ضعيف از ارزيابي عملكرد كارمند در سه سال متوالي يا چهار سال متناوب بازخريد مي‌شوند. آيين‌نامه اجرايي بند ۳ ماده ۴۸ قانون مديريت خدمات کشوري در توضيح اين شکل از بازخريد خدمت مي‌گويد: کارمنداني که در اجراي نظام ارزشيابي عملکرد کارمندان و دستورالعمل‌هاي مربوط، امتيارات آنان در سه سال متوالي يا چهار سال متناوب از ۵۰ درصد کل امتيازات پيش‌بيني‌شده براي ارزيابي کارمندان کمتر باشد، در صورت نداشتن شرايط بازنشستگي موضوع ۱۰۳ قانون مديريت خدمات کشوري، بازخريد مي‌شوند.
  تنبيه انضباطي
 بازخريد خدمت به عنوان يک تنبيه انضباطي هم مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اگر کارمندي به تکرار تخلفاتي مثل گرفتن رشوه، سوءاستفاده از مقام اداري، استفاده از هرگونه امتياز، تسهيلات، حق‌المشاوره، هديه و موارد مشابه کند پرونده وي به هيات‌هاي رسيدگي به تخلفات اداري ارجاع داده مي‌شود و مجازات‌هايي که براي وي در نظر گرفته مي‌شود، اخراج، انفصال دايم يا بازخريد خدمت خواهد بود. علاوه بر اين تنبيه‌هاي انضباطي، وي بايد در انتظار مجازات‌هاي قانوني هم باشد. در قانون رسيدگي به تخلفات اداري هم، يکي از مجازات‌هايي که براي کارمندان متخلف در نظر گرفته شده است، بازخريد خدمت است.
  بازگشت به کار
 سوالي که ممکن است پيش آيد اين است که آيا راهي هست که کارمند بازخريد شده به کار خود برگردد؟ ‌پاسخ منفي است و ممنوعيت بازگشت به کار اين کارمندان در قوانين مختلفي مورد تاکيد قرار گرفته است. يکي از آخرين قوانيني که به اين موضوع تاکيد داشته است، قانون برنامه پنجم توسعه است که در بند (ب) ماده ۶۵ مقرر مي‌کند: هرگونه به‌کارگيري افرادي که در اجراي قوانين و مقررات، بازخريد يا بازنشسته‌شده يا مي‌شوند به استثناي مقامات، اعضاي هيات علمي، ايثارگران، فرزندان شهدا و فرزندان جانبازان ۷۰ درصد و بالاتر در دستگاه‌هاي اجرايي يا داراي رديف يا هر دستگاهي که به نحوي از انحاي از بودجه کل کشور استفاده مي‌کند، ممنوع و همچنين هرگونه پرداخت از هر محل و تحت هر عنوان به افراد بازنشسته و بازخريد توسط دستگاه‌هاي مذکور ممنوع است.
منبع : روزنامه حمايت – شنبه – ۳/۳/۱۳۹۳