گیلان وکالت

نحوه ابلاغ اوراق قضایی در امور مدنی چگونه است؟

۱۵ شهریور ۱۳۹۵ 1726
نحوه ابلاغ اوراق قضایی در امور مدنی چگونه است؟

نحوه ابلاغ اوراق قضایی در امور مدنی چگونه است؟پس از دستور قاضی دادگاه مبنی بر ابلاغ اوراق دعوی (دادخواست و ضمایم آن) مدیر دفتر دادگاه یک نسخه از دادخواست و پیوست های آن را در پرونده بایگانی می کند و نسخه دیگر را همراه با برگ اخطاریه جهت ابلاغ و تسلیم به خوانده می فرستد. ابلاغ این اوراق و اخطاریه توسط مامور ابلاغ صورت می گیرد و مامور وظیفه دارد ظرف دو روز اوراق را به مخاطب تسلیم کند و در برگ دوم اخطاریه از او رسید بگیرد.

پس از دستور قاضی دادگاه مبنی بر ابلاغ اوراق دعوی (دادخواست و ضمایم آن) مدیر دفتر دادگاه یک نسخه از دادخواست و پیوست های آن را در پرونده بایگانی می کند و نسخه دیگر را همراه با برگ اخطاریه جهت ابلاغ و تسلیم به خوانده می فرستد. ابلاغ این اوراق و اخطاریه توسط مامور ابلاغ صورت می گیرد و مامور وظیفه دارد ظرف دو روز اوراق را به مخاطب تسلیم کند و در برگ دوم اخطاریه از او رسید بگیرد. در صورت امتناع خوانده از گرفتن اوراق، خودداری او در برگ اخطاریه توسط مامور قید و اوراق بازگردانده می شود.

یکی از عوامل موثر در طولانی شدن رسیدگی های قضایی که از آن به عنوان اطاله دادرسی نام برده می شود، اشکالاتی است که به موجب عدم ابلاغ صحیح اوراق قضایی پیش می آید. مسلماً آشنایی با مقررات مربوط به ابلاغ توسط اصحاب دعوی و اشخاصی که در انجام این مهم نقش آفرینی می کنند مانند، مامورین ابلاغ یا کارمندان دفتر دادگاه، از درصد خطاهای ناخواسته کاسته و به سرعت دادن امور و دادرسی بی طرفانه و عادلانه کمک خواهد کرد.

همان طور که می دانیم اوراق قضایی در امور مدنی (اعم از دادخواست، پیوست های آن و ...) به نشانی که از سوی خواهان یا خوانده حسب مورد اعلام می شود ابلاغ خواهد شد. و اصولاً در امور مدنی قبل از به جریان افتادن دادخواست این خواهان است که نشانی خود و طرف مقابل را اعلام می کند. لذا در مورد آن باید دقت لازم به عمل آید. زیرا با اعلام نشانی غلط یا ناقص امر دادرسی به تعویق می افتد و بد نیست بدانیم که اصولاً محاکم هنگامی قادر به تشکیل جلسه دادرسی اند که امر ابلاغ به درستی صورت گیرد. به نحوی که اصحاب دعوی از وقت محاکمه مطلع شوند که این امر گاه با حضور طرفین یا وکلای آنان و یا ارسال لایحه و یا گواهی مامور ابلاغ مبنی بر ابلاغ اوراق اخطاریه به طرفین و احراز صحت آن توسط قاضی دادگاه محقق می شود.

 پس از دستور قاضی دادگاه مبنی بر ابلاغ اوراق دعوی (دادخواست و ضمایم آن) مدیر دفتر دادگاه یک نسخه از دادخواست و پیوست های آن را در پرونده بایگانی می کند و نسخه دیگر را همراه با برگ اخطاریه جهت ابلاغ و تسلیم به خوانده می فرستد. ابلاغ این اوراق و اخطاریه توسط مامور ابلاغ صورت می گیرد و مامور وظیفه دارد، ظرف دو روز اوراق را به مخاطب تسلیم کند و در برگ دوم اخطاریه از او رسید بگیرد. در صورت امتناع خوانده از گرفتن اوراق، خودداری او در برگ اخطاریه توسط مامور قید و اوراق بازگردانده می شود.

ابلاغ اوراق قضایی در محل کار یا سکونت مخاطب به عمل می آید. البته اگر در غیر از این دو محل مخاطب شخصاً حاضر به قبول اوراق قضایی باشد ابلاغ صحیح است زیرا هدف از ابلاغ اطلاع صحیح مخاطب از پرونده می باشد. اگر مخاطب کارمند دولت باشد اوراق قضایی به کارگزینی قسمت مربوطه یا به رئیس او داده می شود و این اشخاص وظیفه دارند اوراق را به مخاطب ابلاغ کنند و حداکثر ظرف ده روز برگ دوم اخطاریه را به دفتر دادگاه بازگردانند و در صورت عدم انجام این وظیفه قانونی از حیث اداری تحت تعقیب قرار خواهند گرفت. چنان چه مخاطب کارمند دولت نباشد و نشانی او محل کارش باشد امر ابلاغ در محل کار او به خودش صورت خواهد گرفت نه به کارفرما یا دبیرخانه یا کارگزینی.

 اگر مامور ابلاغ نتواند اوراق را به شخص خوانده برساند باید در نشانی تعیین شده به یکی از بستگان یا خادمان مخاطب (مثل کارگر مغازه) که سن و وضعیت قانونی شان برای دریافت اوراق و آگاهی بر اهمیت آن دلالت بر درک موضوع دارد، ابلاغ کند و نام و سمت گیرنده اخطاریه را در نسخه دوم قید و آن را به دفتر دادگاه بازگرداند.

گاه پیش می ‰آید که بین مخاطب و شخصی که جز بستگان اوست و یا خادم او می باشد اختلاف وجود دارد و یا اصولاً نامبرده در دعوی مطروحه ذینفع و نفع او در عدم امر ابلاغ اوراق به مخاطب می باشد که مسلماً در چنین حالتی ابلاغ با مشکل مواجه خواهد شد قانون در این خصوص چه می گوید؟

در سابق و قبل از تصویب قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ (ماده ۹۱) قانونگذار در این خصوص چنین مقرر می داشت؛ هرگاه مامور نتواند دادخواست را به شخص مدعی علیه برساند باید در محل اقامت او به یکی از بستگان یا خادمین او ابلاغ نماید مشروط بر این که از نظر مامور سن ظاهری این اشخاص برای تمیز اهمیت برگ دادخواست کافی باشد و بین مدعی علیه و شخصی که برگ را دریافت می دارد، تعارف منفعت نباشد. اما قانون جدید در این خصوص ساکت است ولی آن چه مسلم می باشد آن است که برای قاضی باید صحت امر ابلاغ احراز شود و اگر برای قاضی این امر محقق نگردد، بر آن ابلاغ اثر قانونی مترتب نخواهد شد.

آیا مامور ابلاغ می تواند در هر محلی اوراق را به بستگان و یا خادمان مخاطب ابلاغ کند؟

خیر این امر فقط در محل و نشانی که در دادخواست آمده است امکان پذیر می باشد یعنی اگر مامور ابلاغ نتواند اوراق را به مخاطب برساند، باید در نشانی تعیین شده به یکی از بستگان یا خادمان او ابلاغ کند.

اگر مخاطب یا بستگان او در نشانی اعلامی حضور نداشته باشند چه باید کرد؟

در این حالت مامور ابلاغ این موضوع را در هر دو نسخه اخطاریه قید می کند و نسخه دوم را به نشانی تعیین شده می چسباند و برگ اول اخطاریه را با سایر اوراق دعوی به دفتر دادگاه بازمی گرداند در این صورت مخاطب می تواند در جلسه رسیدگی به دفتر دادگاه مراجعه و با دادن رسید اوراق را دریافت کند.

اگر خادمان یا بستگان مخاطب در محل حاضر باشند ولی از گرفتن اوراق و اخطاریه خودداری کنند چه وضعیتی پیش خواهد آمد؟

در این حالت همانند پاسخ قبلی عمل خواهد شد.

چنانچه نشانی که خواهان در دادخواست معین کرده است نشانی مخاطب نباشد یا این که قبل از ابلاغ تغییر کند مامور ابلاغ برای ابلاغ اوراق چه وظیفه ای دارد؟

در این حا لت اگر مامور ابلاغ نتواند نشانی مخاطب را پیدا کند موضوع را در برگ اخطاریه قید می کند و اوراق را به دفتر دادگاه باز می گرداند و در این صورت مدیر دفتر دادگاه ظرف دو روز موضوع را به خواهان اعلام و ابلاغ می کند تا از تاریخ ابلاغ ظرف ده روز نشانی خوانده را اعلام کند و اگر خواهان در مهلت مزبور اقدامی به عمل نیاورد دادخواست او رد می شود. البته این تصمیم دفتر دادگاه مبنی بر رد دادخواست از سوی خواهان ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ تصمیم دفتر در همان دادگاه قابل شکایت است و دادگاه به شکایت خواهان در این خصوص رسیدگی می کند. ر†ای دادگاه درباره این شکایت قطعی است.

البته موارد گفته شده در این مورد هنگامی است که طرفین ضمن معامله یا قراردادی برای اجرای تعهدات حاصله از معامله شان محلی غیر از اقامتگاه حقیقی خود انتخاب نکرده باشند زیرا در این حالت نسبت دعاوی راجع به آن معامله همان محلی که انتخاب شده اقامتگاه آنان محسوب خواهد شد و هم چنین است هنگامی که برای ابلاغ اوراق دعوی و اخطاریه محلی را غیر از اقامتگاه حقیقی شان انتخاب کنند.

اگر خواهان نتواند نشانی خوانده را معین کند برای ابلاغ اوراق و اخطاریه به مخاطب چه باید کرد؟

با درخواست خواهان و به هزینه او و دستور دادگاه مفاد دادخواست یک نوبت در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار آگهی می شود و به اصطلاح ابلاغ به مخاطب مجهول المکان از طریق روزنامه صورت می گیرد.

آیا برای دعوت از خوانده مجهول المکان در جلسه های بعدی محاکمه باز هم باید از طریق آگهی او تشکیل جلسه را به او ابلاغ کرد؟

اگر جلسه دادرسی تجدید شود و یا در مواردی که پرونده و رسیدگی دادگاه منجر به صدور را†ی غیابی گردد جلسه دادرسی یا را†ی دادگاه باید ابلاغ شود و تا زمانی که نشانی از خوانده بدست نیاید باید از طریق آگهی اقدام نمود و پرداخت هزینه آن هم با خواهان است.

اگر عده خواندگان غیرمحصور باشد برای مثال اهالی یک روستا چه باید کرد؟

در این حالت که دعوای علیه اهالی یک محل معین صورت می گیرد علاوه بر آگهی مفاد دادخواست از طریق روزنامه کثیرالانتشار یک نسخه از دادخواست به شخص یا اشخاصی که خواهان آنها را معارض خود معرفی می کند ابلاغ می شود.

اگر طرف مقابل دعوی دولت یا موسسات دولتی باشند امر ابلاغ چگونه است؟

در این حالت اوراق اخطاریه و پیوست های آن به رئیس دفتر مرجع مخاطب یا قایم مقام او ابلاغ و در نسخه اول رسید گرفته می شود و اگر رئیس دفتر یا قایم مقام او از گرفتن اخطاریه خودداری کنند مراتب توسط مامور ابلاغ در برگ اخطاریه قید و همراه با پیوست ها به دفتر دادگاه بازگردانده می شود و فرد متخلف به دادگاه اداری معرفی خواهد شد.

اگر طرف مقابل دعوی شخص حقوقی غیر از دولت باشد مانند شرکت تجاری خصوصی ابلاغ اوراق قضایی چگونه انجام می شود؟

در این گونه موارد اوراق به مدیر یا قایم مقام او یا دارنده حق امضا در شرکت و یا در صورت عدم امکان به مسوول دفتر موسسه ابلاغ می شود و اگر شرکت از محل تعیین شده نقل مکان کرده باشد اوراق به آخرین محلی که به اداره ثبت شرکت ها معرفی شده ابلاغ خواهد شد و اگر ورشکسته شده باشد اوراق به اداره تصفیه امور ورشکستگی یا مدیر تصفیه ابلاغ میشود و چنانچه دعوی راجع به شرکتی باشد که منحل شده و دارای مدیر تصفیه نیست اوراق اخطاریه و ضمایم آن به آخرین مدیر قبل از انحلال در آخرین محلی که به اداره ثبت شرکت ها معرفی شده است، ابلاغ خواهد شد.

اگر خوانده چه شخص حقوقی و چه حقیقی در حوزه قضایی دادگاه دیگری اقامت داشته باشد دادخواست و ضمایم آن چگونه ابلاغ می شود؟

اگر مخاطب در حوزه دادگاه دیگری اقامت داشته باشد دادخواست و ضمایم آن توسط دفتر آن دادگاه به هر وسیله ای که ممکن باشد ابلاغ می شود و اگر در محل اقامت او دادگاهی نباشد توسط مامورین انتظامی یا بخشداری یا شورای اسلامی محل یا با پست سفارشی دو قبضه ابلاغ می شود.

اگر مخاطب در زندان باشد چگونه اوراق قضایی و اخطاریه به او ابلاغ خواهد شد؟

در صورتی که خوانده در بازداشتگاه یا زندان باشد دادخواست و اوراق دعوی به وسیله اداره زندان به نامبرده ابلاغ می شود. البته باید توجه داشت که زندان محل اقامت محسوب نمی شود و اگر اخطاریه در زندان ابلاغ شده و شخصی زندانی آزاد شده باشد نمی توان با ابلاغ قانونی در محل زندان آن را صحیح دانست. لذا اگر قبلاً ابلاغ به مخاطب در زندان صورت گرفته باشد و شخصی زندانی هنگام ابلاغ جلسه دادرسی در مرتبه دوم از زندان آزاد شده باشد ابلاغ قانونی در محل زندان فاقد مجوز و بی اثر خواهد بود.

اگر بعد از جلسه اول و انجام ابلاغ به نشانی اعلامی هر یک از اصحاب دعوی یا وکلای آنان بخواهند نشانی خود را تغییر دهند چه اقدامی باید صورت گیرد؟

هریک از اصحاب دعوی یا وکلای آنان حق دارند محلی را برای ابلاغ اوراق اخطاریه و ضمایم آن در شهری که مقر دادگاه است، انتخاب کنند و به دفتر دادگاه اعلام نمایند. در این صورت کلیه برگ های راجع به دعوی در محل تعیین شده ابلاغ می شود. باید توجه داشت که هرگاه یکی از طرفین دعوی محلی را که اوراق اولیه در آن محل ابلاغ شده تغییر دهد، باید فوری محل جدید و مشخصات صحیح را به دفتر دادگاه اطلاع دهد و تا وقتی که به دادگاه اعلام نشود، اوراق در همان محل سابق ابلاغ می شود. همچنین هیچ یک از طرفین دعوی و وکلای آنان نمی توانند مسافرت های موقتی خود را تغییر محل اقامت به حساب آورده و تقاضا کنند که ابلاغ اوراق در آن جا صورت گیرد و هرگاه برای دادگاه ثابت شود که اعلام تغییر محل اقامت برخلاف واقع بوده است، اوراق به همان محل اولیه ابلاغ خواهد شد.

هنگامی که امر ابلاغ به غیرشخص مخاطب صورت می گیرد برای مثال به بستگان، آیا غیر از رعایت موارد گفته شده رعایت شرایط دیگری هم لازم است؟

خیر ولی باید توجه داشت که در صورت ابلاغ اوراق به غیر شخص مخاطب این ابلاغ هنگامی اعتبار دارد که برای دادگاه محرز شود که اوراق و مفاد اخطاریه به اطلاع مخاطب رسیده است.

اگر مخاطب خارج از کشور اقامت داشته باشد چه مقامی امر ابلاغ را برعهده می گیرد؟

در این گونه موارد ابلاغ توسط ماموران کنسولی یا سیاسی ایران به عمل می آید و مراتب از طریق وزارت امور خارجه به اطلاع دادگاه می رسد و اگر در محل اقامت مخاطب دولت ایران سفارت خانه نداشته باشد، وزارت امور خارجه از طریقی که مقتضی بداند اقدام خواهدکرد.


منبع : پایگاه آموزشی قوه قضاییه

تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نگردیده است